| بخش مباحث آموزشی - صوت و لحن |
یقيناً هنر تلاوت را ميتوان اصيلترين و جذابترين هنر اسلامي به شمار آورد كه در تمامي بلاد اسلامي داراي طرفداران و علاقمندان بيشماري است. اين هنر با تمامي عظمت و وسعت خود آنچنانكه شايسته نام آن است به جهانيان معرفي نشده است. بيترديد تلاشهاي استاد غلامرضا شاه ميوه در ساليان اخير از جمله اقداماتي است كه در اين خصوص انجام گرديده است. تاليف آثاري همچون "هنر تلاوت" و "معماري تلاوت" گامهاي موثري را در شناساندن و معرفي اين هنر به علاقمندان برداشته است...
پس از انتشار هنر تلاوت كه با هدف تجزيه و تحليل ابعاد اين هنر و با رويكردي نظري در چهار فصل صوت شناسي، نغمه شناسي، مباني شناسي و سبك شناسي به رشته تحرير درآمده بود. كتابي ديگر به عنوان معماري تلاوت با رويكردي كاملاً عملي موضوع تلاوت قرآن را از منظري ديگر مورد بررسي قرار داده است.
از مقدمه اين كتاب چنين بر ميآيد كه نگارنده معتقد است تلاوت قرآن به سان يك ساختمان زيبا و هنري است كه براي بنا كردن آن، بايد انگيزه، نقشه، برنامه، فن، مصالح، سليقه و ذوق را در جاي خود بكار گرفت تا حاصل آن خلق اثري جاودانه توسط قاري باشد. براين اساس وي در اين كتاب به بازشناسي مراحل و منازل حركت قاري به سوي تكامل از نقطه آغازين تا رسيدن به مرحله قاري معناگرا و تاثيرگذار است. اگر كتاب هنر تلاوت بيشتر معطوف به معرفي شناسنامه خود "هنر تلاوت" به عنوان هنري عميق و اسلامي و بيان ابعاد موسيقايي آن است. در معماري تلاوت تلاش گرديده تا منازل سير و سفر قاري تا مقصد پاياني كه رسيدن به قرائتي معناگرا و اثربخش است به خوبي مشخص و تبيين شود.
نويسنده اعتقاد دارد در كشوري مانند مصر به دليل برخورداري از پيشينه تاريخي قابل توجه در هنر تلاوت و شكل گيري نهادهاي لازم از صدها سال پيش، تكليف هر كس مشخص بوده و يك جوان يا نوجوان علاقمند به هنر تلاوت به خوبي ميداند چه مراحلي را براي رسيدن به جايگاه "قاري ممتاز" طي نمايد. گرچه طي اين مراحل حتي در كشوري مانند مصر هم الزاماً منجر به رسيدن به چنين جايگاهي نميشود اما لااقل مسيري كاملاً روشن در مقابل ديدگان افراد علاقمند به هنر تلاوت وجود دارد درحاليكه در كشور ما به دلايل مختلف و متعدد چنين موضوعي صدق نميكند و معلوم نيست يك جوان علاقهمند به تلاوت كه داراي استعداد لازم نيز هست بايد از كجا آغاز كرده و چه مراحلي را پشت سر گذارد؟
براين اساس مولف: هفت مرحله يا گام اساسي را معرفي نموده و معتقد است هر قاري كه ميخواهد به نقطه كمال در اين فن شريف دست يابد ناچار از طي اين مراحل هفت گانه است. هر چند ممكن است در ابتداي كار خود برخي از مراحل را سپري كرده و يا نياز به تجديدنظر در برخي ديگر داشته باشد.
گام اول: هدفگذاري با تكيه بر نيت خالص و درست
در اين مبحث نويسنده با اشاره به روايات معصومين(ع) برخورداري قاري از انگيزه درست و نيت پاك را مهمترين رمز موفقيت وي دانسته و محصول چنين انگيزهاي را نيل به تفكر حرفهاي به معناي مثبت آن و برنامه ريزي جدي و درست براي رسيدن به اهداف بزرگ ميداند.
گام دوم: تلمذ و شاگردي
نويسنده در اين بخش با اشاره به اقتضاء هنر تلاوت كه هنري تقريباً شفاهي و سينه به سينه است. نهادينه شدن تفكر شاگردي و زانوي ادب در مقابل استاد بر زمين زدن را از ضروريات اين هنر دانسته سپس به بيان نقطه نظرات خود درخصوص ويژگيهاي يك استاد ايده آل و مسأله تنوع اساتيد در مراحل مختلف آموزش پرداخته است.
گام سوم: خودشناسي صوتي
يقيناً مقدمه پرداختن به هر هنر تنغيمي آگاهي از توانمنديهاي صوت فردي است كه قصد دارد در آن هنر به فعاليت بپردازد. دست يابي به يك خودشناسي صوتي براي چنين فردي امري ضروري است و چنين موضوعي تنها تحت نظر استاد صاحب نظر و باتجربه امكان پذير است در اين بخش نويسنده به ارايه راهكارهايي براي اين موضوع پرداخته است.
گام چهارم: تقليد
در اين مبحث وي با اشاره به لزوم تقليد اصولي و درست در هنر تلاوت به بيان پيش نيازهاي تقليد، معيارهاي قاري الگو و نيز تلاوت الگو، اصول تقليد صحيح و در نهايت رابطه تقليد با انتخاب سبك پرداخته است.
گام پنجم:
نگارنده با بيان لزوم اصل تمرين براي يك قاري، در اين مبحث ابتدا كليه نقاط ضعف و ايراداتي كه ممكن است در كار يك قاري وجود داشته باشد را احصاء نموده و سپس به روشهاي تمريني مناسب براي رفع نواقص و ايرادات موجود در زمينههاي مختلف از جمله صدا، لحن و اداء اشاره نموده است.
گام ششم: فراگيري دانشها و مهارتهاي مورد نياز
در اين بخش، مولف به بيان آنچه مورد نياز يك قاري قرآن براي نيل به مدارج عالي در فن تلاوت است اعم از علوم، دانشها و مهارتهاي لحني ميپردازد.
گام هفتم: ايجاد خشوع و معناگرايي در تلاوت
آخرين مبحث اختصاص به مهمترين و اساسيترين موضوع در هنر تلاوت يعني خشوع و معنويت در تلاوت دارد. از ديدگاه نويسنده بخشي از اين معناگرايي را بايد درخلقيات و منش قاري جستجو كرده؛ بخش ديگر را در توجه وي به مفاهيم در هنگام تلاوت و استفاده از فنون القاء معنا همچون مواكبه - تشويق و اشباع تطبيق نغمي - انتقال فضاء و... دنبال نمود.
از جمله ويژگيهاي كتاب حاضر اين است كه نگارنده در هر بخش موارد مهم و كاربردي در قالب نكتهها را مطرح و شمارش نموده است. مجموعه نكات مطروحه در 50 نكته در پايان كتاب تحت عنوان نكات كليدي كتاب در يك نگاه آورده است. از آنجا كه كتاب حاضر و همچنين كتاب هنر تلاوت بعنوان منابع درسي در نظام آموزشي برخي از مراكز دانشگاهي و نيز سازمان دارالقرآن الكريم كشور منظور گرديده مطالعه اين كتب را به كليه قاريان و نيز اساتيدي كه در امر تعليم و پرورش قراء جوان فعاليت دارند توصيه ميكنيم.
* كتاب مذكور در 207صفحه و شمارگان 5000 نسخه براي اولين بار در سال1389 توسط انتشارات تلاوت وابسته به سازمان دارالقرآن الكريم كشور چاپ و منتشر شده است.
منبع : روزنامه جمهوری اسلامی